होदिगेरे येथील शहाजीराजांची समाधी!

चित्रदुर्ग किल्ल्याची ऐतिहासिक सफर आटोपून आम्ही आमच्या पुढच्या प्रवासाला लागलो. गावाबाहेर पडताना एका बायपास रस्त्यावरील चार्जिंग स्टेशनवर आम्ही गाडी चार्ज केली आणि एका अत्यंत महत्त्वाच्या व तितक्याच भावनिक स्थळाकडे रवाना झालो. चित्रदुर्गापासून साधारणपणे ५५ किलोमीटर अंतरावर असणारी स्वराज्य संकल्पक आणि छत्रपती शिवाजी महाराजांचे वडील, शहाजीराजे भोसले यांची समाधी आम्हाला पाहायची होती. दुपारचे जवळपास दोन वाजत आले होते आणि सूर्य माथ्यावर आला होता. चित्रदुर्ग-शिवमोगा या मुख्य महामार्गावरून प्रवास करताना, होळळकेरे गावात पोहोचल्यावर आम्ही उजव्या बाजूच्या रस्त्याकडे प्रस्थान केले. हा रस्ता अतिशय नयनरम्य होता. आजूबाजूला पसरलेल्या सुपारीच्या बागांमधून जाणारा तो छोटेखानी रस्ता अगदी सुस्थितीत आणि खड्डेमुक्त होता. निसर्गाची ती हिरवीगार शांतता अनुभवत आम्ही होदिगेरे गावातल्या शहाजीराजांच्या समाधीपाशी पोहोचलो.

या गावाच्या थोड्याशा बाहेरील आणि एकांत असलेल्या भागात शहाजीराजांची ही समाधी स्थित आहे. आम्ही तिथे पोहोचलो तेव्हा त्या दिवशी तिथे आमच्याव्यतिरिक्त इतर कोणीही नव्हते. आजूबाजूचे वातावरण उष्ण असले तरी आकाशात ढगांची गर्दी असल्यामुळे उन्हाचा थेट कडाका जाणवत नव्हता. समाधीच्या परिसराला चारही बाजूंनी एखाद्या सार्वजनिक बागेप्रमाणे भक्कम कुंपण घालून अत्यंत सुरक्षित केल्याचे आम्हाला दिसले. जेव्हा आम्ही मुख्य दरवाजापाशी गेलो, तेव्हा तो दरवाजा बंद होता. दुरून पाहिल्यावर तिथे कुलूप लावल्यासारखे वाटत होते. परंतु, अगदी जवळ जाऊन पाहिल्यावर समजले की, कुलूप जरी असले तरी ते केवळ अडकवलेले आहे आणि मुख्य कडी फक्त बाहेरून लावलेली आहे. त्यामुळे, कोणाच्याही मदतीशिवाय आम्हाला आत जाण्याचा मार्ग अतिशय सुकर झाला आणि आम्ही त्या पवित्र वास्तूमध्ये प्रवेश केला.

आत प्रवेश करताच एक विस्तीर्ण आणि चौरसाकृती चौथरा दिसला. या चौथऱ्याच्या अगदी मध्यभागी एक अत्यंत सुंदर आणि भव्य अशी मेघडंबरी उभारलेली दिसली, आणि तिथेच स्वराज्य संकल्पक शहाजीराजांची समाधी आमच्या दृष्टीस पडली. या प्रवासात यापूर्वी जेव्हा आम्ही कणकगिरी येथे शहाजीराजांचे ज्येष्ठ पुत्र आणि शिवरायांचे थोरले बंधू, संभाजीराजे यांच्या समाधीची अत्यंत दयनीय आणि उपेक्षित अवस्था पाहिली होती, तेव्हा मन व्यथित झाले होते. परंतु, त्या तुलनेत शहाजीराजांची समाधी बऱ्यापैकी सुस्थितीमध्ये आणि नीटनेटकी ठेवलेली पाहून मनाला समाधान वाटले. प्रवासाला निघण्यापूर्वी जेव्हा आम्ही गुगल मॅपवर या समाधीची जुनी छायाचित्रे पाहिली होती, तेव्हा या समाधीवर कोणत्याही प्रकारचे छत किंवा मेघडंबरी नव्हती. ती कित्येक वर्षे उघड्यावरच ऊन-पाऊस झेलत होती. परंतु, प्रत्यक्ष तिथे गेल्यावर अलीकडच्याच काळात या समाधीला अत्यंत सन्मानाने सुरक्षित केल्याचे आम्हाला पाहायला मिळाले.

या समाधीचा इतिहास आणि इथली शांतता आपल्याला थेट सतराव्या शतकात घेऊन जाते. २३ जानेवारी १६६४ रोजी याच होदिगेरे जवळील घनदाट जंगलात शिकारीसाठी गेले असताना, घोड्यावरून पडून शहाजीराजांचा अत्यंत दुर्दैवी मृत्यू झाला होता. त्यांच्या अकाली निधनानंतर त्यांचे धाकटे पुत्र व्यंकोजी (एकोजी) राजे भोसले यांनी या ठिकाणी त्यांची समाधी बांधली होती. इंटरनेटवरील माहिती आणि जुन्या नोंदींनुसार, अनेक शतके ही समाधी केवळ एका चौथऱ्याच्या रूपात उघड्यावरच होती. परंतु, याच वर्षी म्हणजे मे २०२६ मध्ये, पुण्यातील काही ध्येयवेड्या इतिहासप्रेमींनी एक अत्यंत स्तुत्य उपक्रम राबवला. डॉ. गौरव घोडे आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांच्या अथक प्रयत्नातून व लोकवर्गणीतून या समाधीवर तब्बल ४५० किलो वजनाची आणि अत्यंत भव्य अशी तांब्याची मेघडंबरी बसवण्यात आली आहे, हे समजल्यावर आमचा ऊर अभिमानाने भरून आला. महाराष्ट्रातील शिवप्रेमींच्या मनात शिवरायांच्या आणि त्यांच्या पूर्वजांच्या स्मारक स्थळांविषयी जी अथांग आपुलकी आणि कृतज्ञता आहे, ती पाहून खऱ्या अर्थाने खूप समाधान वाटले.

शहाजीराजांच्या त्या पवित्र समाधीसमोर नतमस्तक होऊन आम्ही स्वराज्याच्या त्या महान संकल्पकाला मानाचा मुजरा केला. एका महान साम्राज्याचे बीज रोवणाऱ्या या महापुरुषाचा तो जाज्वल्य इतिहास आणि तिथली ती अथांग शांतता डोळ्यांत व मनात साठवून आम्ही आमच्या पुढच्या प्रवासासाठी, म्हणजेच शिवमोगामार्गे किनारपट्टीकडे उतरण्यासाठी मार्गस्थ झालो.

--- तुषार भ. कुटे 

#कर्नाटक #मराठी #कर्नाटक_प्रवास_वृत्तांत #स्मारक #समाधी