काल रात्री पडलेल्या पावसामुळे गोकाकमधील सकाळ अतिशय आल्हाददायक आणि थंडगार वाटत होती. पण जसजसा सूर्य वर येऊ लागला, तसतसा वातावरणात उकाडा जाणवू लागला आणि आता कडक उन्हाळा सुरू आहे, याची तीव्र जाणीव झाली. त्यामुळे लवकरात लवकर बदामीकडे प्रस्थान करणे गरजेचे होते. गाडी चार्जिंगला लावल्यामुळे त्यात थोडा वेळ गेला आणि परिणामी गोकाकमधून निघायला दुपार टळली. येथून बदामीचे अंतर साधारण सव्वाशे किलोमीटर होते, त्यामुळे तिथे पोहोचायला किमान दोन तास तरी लागतील, याचा अंदाज आला होता.
दुपारी बाराच्या सुमारास आमची गाडी दक्षिण कर्नाटकाच्या दिशेने मार्गस्थ झाली. रस्ता केवळ दुपदरी होता, पण काळाकुट्ट आणि अतिशय गुळगुळीत होता. रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंनी असलेली झाडी पाहून असे वाटत होते की, अनेक वर्षांपूर्वी कोणीतरी जाणीवपूर्वक आणि शिस्तबद्ध पद्धतीने हे वृक्षारोपण केले असावे. कालच्या पावसामुळे ही झाडे अधिकच टवटवीत आणि हिरवीगार दिसत होती.
प्रवासातील हा टप्पा अत्यंत विलोभनीय होता; काही अंतर फक्त वडाच्या झाडांची रांग, तर पुढे पिंपळाची आणि त्यानंतर कडुनिंबाच्या झाडांची दाट सावली! "रस्ते असावेत तर असे," हा विचार नकळत मनात येऊन गेला. अनेक ठिकाणी तर या गर्द झाडीने रस्त्यावर एक सुंदर नैसर्गिक कमान तयार केली होती, ज्याच्या शीतल छायेतून आमचा प्रवास सुरू होता.
तासाभराचा प्रवास पूर्ण झाल्यावर वाटेत 'तोरगळ' नावाचा एक ऐतिहासिक भुईकोट किल्ला नजरेस पडला. तो थोडा भग्न अवस्थेत असला तरी, त्याची फार पडझड झालेली नव्हती. त्याचे अनेक बुरुज आणि भक्कम तटबंदी आजही दिमाखात उभी आहे. प्रशासनाने थोडी डागडुजी केली, तर हे नक्कीच एक उत्तम पर्यटन स्थळ बनू शकते.
पुढे याच रस्त्यावर 'रामदुर्ग' हे मध्यवर्ती ठिकाण आणि तिथला भुईकोट किल्ला लागला. दाट लोकवस्तीच्या पाठीमागे एका छोट्याशा डोंगरावर हा किल्ला स्थित आहे. तो आजही चांगल्या स्थितीत आहे, परंतु चहुबाजूंनी उभ्या राहिलेल्या काँक्रीटच्या जंगलामुळे रस्त्यावरून त्याचे खरे सौंदर्य न्याहाळता येत नाही, ही एक मोठी खंत वाटली. रामदुर्ग ओलांडल्यानंतर साधारण अर्ध्या तासाने उजव्या बाजूला एका खोलगट भागात 'मुदकावी' नावाचा आणखी एक भुईकोट किल्ला दिसला. या किल्ल्यांची तटबंदी लांबूनही सहज लक्ष वेधून घेते. पण एकूणच, महाराष्ट्रातील भुईकोट किल्ल्यांप्रमाणेच कर्नाटकातील या दुर्गांचीही काहीशी उपेक्षा झाल्याचे जाणवले.
मजल-दरमजल करत अखेर आम्ही बदामीच्या वेशीवर येऊन पोहोचलो. तिथल्या लाल मातीत आणि लालभडक दगडांत निसर्गाने व मानवाने कोरलेले अप्रतिम सौंदर्य जणू आमचे स्वागतच करत होते. गावात प्रवेश करताच समोर दूरवर पसरलेला बदामी किल्ल्याचा विस्तीर्ण डोंगर नजरेत भरला.
एकेकाळच्या वैभवशाली चालुक्यांच्या या ऐतिहासिक राजधानीत आम्ही भर दुपारी पाऊल ठेवले होते. बदामी गाव तसे अगदी साधे आणि गजबजलेले वाटले. रोजच्या जगण्याच्या गडबडीत इथले लोक कदाचित आपल्या आजूबाजूला विखुरलेल्या या महान इतिहासाच्या पाऊलखुणांपासून अनभिज्ञ असावेत, असे क्षणभर वाटून गेले. आता पुढचे दोन दिवस याच गावात मुक्काम करून, या प्राचीन वास्तूंचा आणि इतिहासाचा मागोवा घ्यायचा होता, या विचारानेच प्रवासाचा सगळा थकवा कुठल्या कुठे पळून गेला.
--- तुषार भ. कुटे
#मराठी #कर्नाटक #बदामी #हंपी #कर्नाटक_प्रवास_वृत्तांत
