कमलापुरातील ऐतिहासिक वास्तूंचा आणि तिथल्या आठवणींचा निरोप घेऊन आम्ही चित्रदुर्गाच्या दिशेने आमचे प्रस्थान केले. हम्पीच्या या वैभवशाली पण दगडी अवशेषांमधले ते गूढ सौंदर्य सलग तीन दिवस डोळ्यांत साठवून आम्ही आता एका पूर्णपणे वेगळ्या आणि निसर्गरम्य वाटेला लागलो होतो. मुख्य रस्त्यावरून साधारणतः चार ते पाच किलोमीटर अंतर पार केले असेल, तेवढ्यात उजव्या बाजूला एक अतिशय विस्तीर्ण असे प्राणी संग्रहालय आमच्या दृष्टीस पडले. हेच ते प्रसिद्ध 'हम्पी झू' अर्थात 'अटल बिहारी वाजपेयी झूलॉजिकल पार्क' होय. आकाशात ढगांची गर्दी असली तरी हवेत उन्हाळ्याची उष्णता चांगलीच जाणवत होती. तरीही या पार्कच्या मुख्य प्रवेशद्वारातून आत प्रवेश केल्यावर पर्यटकांची अक्षरशः जत्रा भरलेली दिसली. एवढी प्रचंड गर्दी आम्ही हम्पीतल्या कोणत्याही ऐतिहासिक ठिकाणावर पाहिली नव्हती.
हे प्राणी संग्रहालय म्हणजे विजयनगर जिल्ह्यातील निसर्गप्रेमींसाठी आणि पर्यटकांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाचे आकर्षण केंद्र बनले आहे. पूर्वी बेल्लारी शहरामध्ये एक छोटेखानी प्राणीसंग्रहालय होते, परंतु प्राण्यांना अधिक मोकळी आणि नैसर्गिक जागा मिळावी या हेतूने ते संग्रहालय या ठिकाणी स्थलांतरित करण्यात आले आणि त्याला 'अटल बिहारी वाजपेयी झूलॉजिकल पार्क' असे अत्यंत सार्थ नाव देण्यात आले. साधारणपणे १४१ हेक्टर इतक्या अवाढव्य आणि विस्तीर्ण क्षेत्रफळात हे पार्क पसरलेले आहे. 'बिलीकल रिझर्व्ह फॉरेस्ट' या संरक्षित जंगलाच्या परिसरात याची निर्मिती करण्यात आल्यामुळे, येथील प्राण्यांना खऱ्या अर्थाने जंगलात राहिल्याचा आणि खुल्या आकाशाचा अनुभव मिळतो. या झूलॉजिकल पार्कची रचना अत्यंत आधुनिक आणि वन्यजीवांना अनुकूल अशा जागतिक मानकांनुसार करण्यात आलेली आहे. प्राण्यांना छोट्या पिंजऱ्यात डांबून न ठेवता, त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासासारखीच अत्यंत प्रशस्त आणि खुली जागा येथे उपलब्ध करून देण्यात आली आहे, ज्यामुळे प्राण्यांचे मानसिक आणि शारीरिक आरोग्य उत्तम राहण्यास मदत होते. या पार्कमध्ये प्रामुख्याने दोन मुख्य विभाग आहेत; पहिला म्हणजे वन्यजीवांना त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासात मुक्तपणे फिरताना अगदी जवळून पाहता येणारी 'सफारी' आणि दुसरा विभाग म्हणजे पायी चालत पाहता येणारे 'प्राणी संग्रहालय'. पर्यटकांसाठी एक अत्यंत उत्तम सोय अशी आहे की, जो पर्यटक सफारीचे तिकीट निवडतो, त्याला प्राणी संग्रहालयाचा विभागही विनामूल्य पाहता येतो.
हीच संधी साधून आम्हीही 'ओपन जीप सफारी'ने हे अवाढव्य झूलॉजिकल पार्क बघण्याचा निर्णय घेतला. पर्यटकांच्या अलोट गर्दीमुळे आम्हाला जवळपास पंचेचाळीस मिनिटे रांगेत प्रतीक्षा करावी लागली. अखेर आमची ओपन जीप आली. दहा आसनांची क्षमता असणाऱ्या त्या विशेष जीपमधून आम्ही ही अत्यंत थरारक जंगल सफारी करायला निघालो. जीप जसजशी जंगलाच्या आत शिरू लागली, तसतसा निसर्गाचा एक वेगळाच पैलू उलगडू लागला. या विस्तीर्ण जंगलामध्ये अत्यंत सुरक्षित आणि भक्कम अशा जाळ्यांच्या आत प्राण्यांसाठी मोकळी जागा तयार केलेली आहे. या सफारीदरम्यान आम्हाला अत्यंत रुबाबदार वाघ, जंगलाचा राजा सिंह, बिबट्या, तसेच इतर अनेक जंगली प्राणी आणि मनमोहक पिसारा फुलवलेले मोर अगदी जवळून पाहायला मिळाले. विशेष आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, उन्हाळ्याचे कडक चार महिने उलटून गेले असूनही इथली झाडे बऱ्यापैकी हिरवीगार होती आणि जंगलातील झाडी देखील चांगलीच दाट होती. त्या दिवशी पहिल्यांदाच खुल्या जंगलामध्ये प्राण्यांना इतक्या स्वच्छंदपणे फिरताना मी पाहत होतो. तो अनुभव खरोखरच शब्दातीत आणि थरारक होता.
सफारीचा तो विलक्षण अनुभव पूर्ण झाल्यानंतर आम्ही पायी फिरून पाहण्याच्या प्राणी संग्रहालयामध्ये प्रवेश केला. सफारीप्रमाणेच या ठिकाणी देखील अनेक जंगली प्राणी आणि रंगीबेरंगी पक्ष्यांच्या दुर्मिळ प्रजाती पाहता येतात. आफ्रिकन जंगलाचे वैशिष्ट्य मानला जाणारा उंच जिराफ आणि पाण्यात डुंबणारा अवाढव्य पाणघोडा या प्राणी संग्रहालयाचे मुख्य आकर्षण ठरतात. या झूलॉजिकल पार्कच्या अगदी जवळच हम्पीतील जगप्रसिद्ध 'दारोजी अस्वल अभयारण्य' देखील स्थित आहे. परंतु, तिथे जाण्यासाठीचा रस्ता आणि पर्यटकांच्या दृष्टीने आवश्यक असणाऱ्या सोयीसुविधा फारशा उत्तम नसल्यामुळे, अनेक पर्यटक केवळ याच झूलॉजिकल पार्कला भेट देणे अधिक पसंत करतात, असे आम्हाला तिथे समजले.
उन्हाळ्याची सुट्टी असूनही इथली प्रशासकीय व्यवस्था अत्यंत नीटनेटकी आणि शिस्तबद्ध वाटत होती. प्राण्यांना पाहण्यासाठी लहान मुलांसह मोठ्या माणसांचीही मोठी गर्दी आणि त्यांच्या चेहऱ्यावरील उत्साह पाहण्यासारखा होता. जंगलातल्या त्या प्राण्यांच्या हालचाली, त्यांचा रुबाब आणि तो हिरवागार निसर्ग मनसोक्त डोळ्यांत साठवून आम्ही पार्कमधून बाहेर पडलो. हम्पीचा तो ऐतिहासिक आणि आता हा निसर्गरम्य टप्पा पार करून आम्ही आमच्या पुढच्या मुक्कामाकडे म्हणजेच चित्रदुर्गाच्या दिशेने मार्गस्थ झालो.
#कर्नाटक #मराठी #बदामी #हंपी #कर्नाटक_प्रवास_वृत्तांत #संग्रहालय
--- तुषार भ. कुटे
No comments:
Post a Comment