माझा हा ब्लॉग सर्व मराठी वाचकांसाठी खुला आहे. इथुन काही कॉपी केल्यास कृपया ब्लॉगचा पत्ता व लेखकाचे नाव (तुषार भ. कुटे) संदर्भात नमूद करावे...

Sunday, July 26, 2020

मांदारने घाट

पावसाची एक सर येऊन गेली होती. जूनमध्ये अशा सरी सतत चालूच राहतात. पण संततधार मात्र राहत नाही. यासाठी जुलैची वाट पहावी लागते. जुन मधल्या अशा छोट्या सरीही धरतीला हिरवेगार करत असतात. पाऊस आणि धरणीतून येणारा सुगंध जून व्यतिरिक्त इतर कोणत्याही महिन्यात येत नाही. अशा वातावरणात जुन्नरच्या परिसरात फेरफटका मारण्याचा मोह आवरत नाही. कोणतेही एक ठिकाण निवडायचं आणि प्रवास चालु करायचा. सह्याद्रीच्या डोंगररांगात फिरणारी पावसाळी स्वच्छ हवा मन तृप्त करून टाकते. अशाच एका वातावरणात मांदारणे घाट रस्त्याने भटकंती चालू केली. ओतूरपासून उदापुरात येईस्तोवर समोरचा हटकेश्वर डोंगर दिसत होता. माळशेज मधून आलेले ढग हटकेश्वराच्या माथ्याला धडका देत होते. जणू काही ते महादेवाचा तो डोंगरच लोटण्याचा प्रयत्न करीत असल्याचा भास होत होता. हवेत चांगलाच गारवा भरून आलेला होता. रस्त्यावरची गर्दी तशी तुरळकच होती. उदापुरातून थेट मांदारनेच्या रस्त्याला लागलो. हिरव्यागार वनराईतून हा रस्ता वळणे घेत घाट माथ्याकडे जातो. समोर मांदारनेच्या डोंगररांगा दृष्टीस पडू लागल्या. चक्रीवादळाच्या एका पावसात तशी बरीच हिरवाई तयार झाली होती. त्यामुळे निसर्गचित्रे विविध ठिकाणी तयार झाल्याची दिसली. घाटाच्या खाली गाडी उभी केली व सह्याद्रीच्या शुद्ध हवेचा आस्वाद घ्यायला लागलो.








Monday, July 20, 2020

माणिकडोहातली कुकडी नदी

जून मधला ऊनपावसाचा खेळ त्यादिवशी चालू होता. कधी आकाश नभच्छादित होत होतं तर कधी लख्ख ऊन पडत होतं. वातावरण मात्र स्वच्छ होतं. अगदी दूरदूरचे डोंगर सुद्धा स्पष्ट दिसत होते. जुन्नर मधून नाणेघाटला वर्‍हाडी डोंगरही चांगला स्पष्ट दिसत होता. ढगांची बरीच गर्दी तिथे झालेली दिसली. अशा वातावरणात जुन्नर मधलं निसर्गसौंदर्य न्याहाळत बसणं म्हणजे भटक्यांसाठी एक पर्वणीच. निसर्गाचे ते वेगळं रूप अशा स्वच्छ वातावरणात मनमोहक भासतं. अशा या भटकंतीचे योग तसे आम्हाला फारच कमी येतात. परंतु, त्यादिवशी आम्ही भाग्यवान ठरलो. माणिकडोह धरणाचा रस्ता धरला आणि असंच भटकत निघालो. गाव येण्याच्या पूर्वी डावीकडे एक रस्ता कुकडी नदीच्या पात्रात जातो. त्याच रस्त्याने आमचे मार्गक्रमण चालू झाले. नदीचे पात्र त्याठिकाणी फारच रुंद आहे. शिवाय वेगवान प्रवाहामुळे पात्रात विविध निसर्ग रचना तयार झालेल्या दिसतात.
त्यादिवशी धरणांमधून पाण्याचा प्रवाह बराच वेगाने वाहत होता. नदीच्या पुलापाशी आलो तेव्हा त्या प्रवाहात नदीचे रौद्ररूप अनुभवयास मिळाले. या ठिकाणी एक छोटासा पूल आहे. छोटासा यासाठी की, नदीचे पात्रही तितकच छोटं आहे. इतक्या छोट्या भागातून नदी वेगाने पुढे जाते. कदाचित पात्रांमध्ये विविध निसर्ग रचना तयार झाल्या असाव्यात. साधारणतः अर्धा किलोमीटरपर्यंत हा प्रवाह दिसून येतो. इथेच नदीच्या काठावर मळगंगा देवीचं मंदिर आहे.
त्यादिवशी ऊन आणि ढग यांचा जो खेळ चालला होता, त्यामध्ये मंदिर अतिशय सुंदर भासत होतं. मागे पिंपळेश्वराचा रानदेवाचा डोंगर आणि त्यावर पडणारे सोनेरी ऊन, यात नदीचा प्रवाह आणि त्यावरचं सुंदर मंदिर फोटोग्राफी साठी एकदम अनुकूल वातावरण तयार झालं होतं. त्याचा पुरेपूर आनंद आम्हाला घेता आला.




Saturday, July 18, 2020

हवाई मुलुखगिरी, लेखक-मिलिंद गुणाजी, छायाचित्र-उद्धव ठाकरे

सध्या लॉकडाऊन असल्यामुळे आणि पर्यटनावर बंदी असल्याने किल्ले भ्रमंती करता येत नाही. दुर्गभ्रमंती करणाऱ्यांसाठी सध्या कठीण काळ चालू आहे! त्यामुळे पावले घरात थांबली आहेत आणि किल्ले ओस पडलेले आहेत.
घरच्या घरी किल्ले पाहण्यासाठीचा सर्वोत्तम उपाय म्हणजे दुर्गभ्रमंती वर लिहिली गेलेली पुस्तके. अनेक पुस्तकांमध्ये छायाचित्रे समाविष्ट नाहीत. परंतु उद्धव ठाकरे यांनी काढलेल्या छायाचित्रांचं "हवाई मुलुखगिरी" हे पुस्तक मात्र अपवाद आहे. महाराष्ट्रातील प्रमुख किल्ल्यांचे रंगीत बर्ड आय व्ह्यूज या पुस्तकातून पाहायला मिळतात. अतिशय सुंदर अशी छायाचित्रे या पुस्तकांमध्ये आहेत. भुईकोट किल्ले, गिरीदुर्ग आणि सागरी दुर्ग अशा सर्व प्रकारचे किल्ले यात समाविष्ट आहेत. सह्याद्रीचं दुर्गसौंदर्य उद्धव ठाकरे यांनी अप्रतिमरीत्या आपल्या कॅमेरामध्ये बंदिस्त केलं आहे. अगदी डोळ्यांचं पारणं फेडणारी छायाचित्रे या पुस्तकात पाहता येतात. आमच्या जुन्नर मधले जवळपास सर्वच किल्ले या पुस्तकात आहेत. याशिवाय लेणी, घाटवाटा कोकण कडा अशा विविधरंगी छायाचित्रांनी हे पुस्तक सजलेलं आहे. पावसाळ्यातली छायाचित्रे तर अतिशय मनमोहक आहेत. त्यांच्याकडे पाहातच रहावसं वाटतं. पुस्तकात केवळ छायाचित्रच नाही, तर मिलिंद गुणाजी यांनी किल्ल्यांची वर्णने देखील केलेली आहेत. त्यामुळे घरबसल्या सह्याद्रीची भ्रमंती करण्यासाठी हे पुस्तक एक उत्तम "आधार"
म्हणून बघता येईल!




 

Friday, July 17, 2020

पिंपळगाव जोगा

जुन्नर मधल्या सर्वात मोठे धरण म्हणजे पिंपळगाव जोगा होय. हे धरण भरलं म्हणजे इथला पाऊस भरपूर झाला, असं मानलं जातं. या वर्षीच्या पावसाळ्याच्या सुरुवातीलाच पिंपळगाव जोगा धरण बऱ्यापैकी भरलेलं होतं. पावसाची एक सर पडून गेल्यावर वातावरण बऱ्यापैकी स्वच्छ झाले होतं. सह्याद्रीच्या कड्यांवर ढगांची गर्दी जमू लागली होती. अशा वातावरणात यंदाच्या पावसाळ्यात ही आमची पहिली भ्रमंती चालू झाली.
राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ६१ वरून खिरेश्वरच्या दिशेने निघालो. माळशेज घाटात पुणे जिल्ह्याची सीमा संपते, त्याच्या साधारणतः किलोमीटरभर अलीकडे उजवीकडे खिरेश्वर गावाकडे जाणारा रस्ता आहे. हाच रस्ता पुढे हरिश्चंद्रगडाकडे जातो. धरणाच्या मागच्या भिंतीवरून हा रस्ता बांधला आहे. येथून एमटीडीसीचे माळशेज घाटातील विश्रामगृह अगदी स्पष्ट दिसते. शिवाय घाटातील डोंगर रंगांवर ढगही गर्दी करताना दिसतात.
भैरव गडाचा सुळका दिसू लागला की, आपण धरणाच्या भिंतीच्या मध्यावर पोहोचलेलो असतो. इथून माळशेज घाटाचा पहारेकरी सिंदोळा अतिशय मनमोहक भासतो. तसं पाहिलं तर पूर्ण धरणाला फेरी मारेपर्यंत सिंदोळा किल्ल्याची विविध रुपं येथून न्याहाळता येतात.
खिरेश्वर गावापाशी पुष्पावती व काळू नदीची उगमस्थाने आहेत. त्यापैकी काळू नदी ठाणे जिल्ह्यात वाहते व पुष्पावती नदी पुढे पुणे जिल्ह्यातून प्रवास करते. धरणाच्या बांधावरून हेमाडपंती नागेश्वर मंदिर न्याहाळता येऊ शकते. सुंदर वनराईत हे मंदिर एकाकीपणे ठाण मांडून बसल्याचे दिसते. समोरच हरिश्चंद्रगडाच्या उंच उंच डोंगर रांगा पसरलेल्या दिसतात. खिरेश्वर गावातून उजव्या बाजूला जाणारा रस्ता पिंपळगावजोगा गावाच्या दिशेने जातो. अजूनही रस्त्याची स्थिती तशी फारशी चांगली नाही. पण मजा अशी की, या रस्त्यावरून प्रवास करताना उजवीकडे धरणाचा अथांग जलाशय व डावीकडे उंचच उंच पर्वतरांगा पाहता येतात. जुलै-ऑगस्टमध्ये या डोंगररांगात असंख्य जलप्रपात कोसळताना दिसतात. असे अनेक अज्ञात धबधबे या परिसरात आहेत. खिरेश्वरचा जलपरी धबधबा मात्र निश्चित भेट देण्यासारखाच आहे. कोल्हेवाडी, साबळेवाडी, सांगणोरे व भोईरवाडी ह्या रस्त्यावरची प्रमुख गावे वस्त्या होय. सांगणोरे गावच्या परिसरात हिवाळा ऋतूत फ्लेमिंगोही पाहता येतात. शिवाय निसर्गचित्र न्याहाळण्यासाठी हे एक सर्वोत्तम ठिकाण आहे. धरणाचे पाणी शांत असते तेव्हा पलीकडील सिंदोळा, निमगिरी, हडसर किल्ला नयनरम्य निसर्ग चित्र तयार करताना दिसतात.







Thursday, July 16, 2020

बदगीचा घाट

जुन्नर मधून अहमदनगर जिल्ह्यात जाणाऱ्या तीन घाटवाटा आहेत. त्यापैकी लागाचा घाट सर्वात चांगला गाडीरस्ता होय. आता बदगी-बेलापूरचा घाटही चांगल्या स्थितीत आला आहे. जुन्नरच्या खामुंडी गावातून एक रस्ता जवळचा डोंगराच्या दिशेने उत्तरेकडे जातो. या रस्त्याने आपण डोंगरापलीकडच्या बेलापूर-बदगी गावात उतरू शकतो. घाट तसा सुंदर आहे. पावसाळ्यात हिरव्यागार वनराईने नटलेला असतो. या घाटातून चढत जात आपण परत म्हसवंडीच्या घाटाने जुन्नरमध्ये उतरू शकतो.
त्याचीच माहिती देणारी ही चित्रफित...